Nieuwsberichten

  • Van mislukte automatisering naar herbezinning

    Wat gaat er mis bij de NVWA en hoe kan dat beter?

    Gepubliceerd in Vleesmagazine Industriespecial – 6 december 2019

    Het doel van automatiseren is voor veel bedrijven ‘efficiency’. Maar het gebruiken van een softwarepakket of het automatiseren van processen kan alleen efficiënter als eerst goed naar de processen zelf wordt gekeken. Want als de processen al niet duidelijk en succesvol zijn, dan zal ook het automatiseren ervan niet het gewenste effect hebben.

    http://Photo by Ilya Pavlov on Unsplash

    In de laatste voortgangsrapportage NVWA2020 van 9 oktober 2019 staat ICT als risicofactor opgenomen terwijl ICT eerst een doel was. Centraal staat nu dat de NVWA kennisgedreven en risicogericht wil werken om risico’s te reduceren en naleving te verhogen. Dat zijn mooie woorden, maar hoe gaat het in de praktijk?

    Het ICT project Inspect van de NVWA is in april 2019 stopgezet door Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, naar aanleiding van een vernietigend onderzoeksrapport. De minister spreekt van een ‘te ambitieus programma’. Het doel was om de NVWA, die sinds 2012 uit drie samengevoegde onderdelen bestaat, te reorganiseren met behulp van automatisering. Maar de drie onderdelen hadden ieder al hun eigen manier van werken, automatisering en cultuur die zich niet zo snel laat samenvoegen. Als je dan begint met automatiseren dan bind je het paard achter de wagen. En dat is ook gebleken.

    Het programma heeft veel te veel geld gekost en daarom is het nu tijd voor herbezinning. In de herbezinning worden de doelen uit NVWA2020 herzien waarbij de prioriteiten voor de komende jaren verder bepaald worden. De aanpak gaat uit van kleine, beheerste stappen die NVWA-medewerkers ondersteunen bij hun primaire werkzaamheden; handhaving van wet- en regelgeving. En dat is nodig want er komen alleen maar meer (complexe) regels waarvoor nog meer handhaving nodig is.

    Complexe regels niet oplossen met open normen

    Voor de handhaving van complexe regels wordt bij de NVWA-afdeling veterinair en dierlijke producten voor het gemak gebruik gemaakt van ‘open normen’. Een grijs gebied waar handhavers wel of niet kunnen ingrijpen en waar een ondernemer niet weet waar hij aan toe is. Bijvoorbeeld ‘Wat zijn transportwaardige dieren?’ of ‘Wanneer wordt een karkas afgekeurd?’ Dan krijg je een cultuur van te veel, voldoende of onvoldoende handhaven. Het is niet voor niets dat een directeur van een slachthuis uit het Noorden een brief heeft geschreven aan de Tweede Kamer met de vraag: “Ik wil mijn eigen NVWA’er terug, want die deed nooit moeilijk!”

    Een groot pijnpunt van de NVWA want ze hebben te maken met medewerkers die niet willen handhaven en die voor ieder wissewasje in actie komen. En als deze elkaar bij een bedrijf opvolgen, dan wordt het lastig. Maar open normen geven natuurlijk ook ruimte voor machtsspelletjes. Als bijvoorbeeld een NVWA’er een ondernemer niet mag, of een NVWA’er wil bepaalde (persoonlijke) idealen nastreven, kunnen zij extra handhaven. Want wie zoekt zal altijd vinden. En wie houdt ze tegen? Dit geeft een onnatuurlijke machtsverhouding waar ondernemers van ‘uit hun plaat’ kunnen gaan. Rechtszaken volgen waar een hoop tijd en geld wordt verspild. Open normen kunnen voor het management makkelijk zijn, zo van grote halen snel thuis, maar in de praktijk werken ze niet.

    Nieuwe controleverordening met meer grijze gebieden

    Op 14 december is de nieuwe controleverordening van kracht waarbij risicogericht toezicht centraal staat. En dat klinkt natuurlijk heel goed. Maar in de praktijk kan het erg complex uitpakken. Een nieuwe regel is dat slachterijen die meer dan 1000 Groot Vee Eenheden (GVE) per jaar slachten permanent toezicht krijgen, tenzij een risicoanalyse anders uitwijst. Runderen ouder dan 2 jaar zijn bijvoorbeeld 1 GVE en schapen en geiten 0,15 GVE. In Nederland zijn zo’n 164 kleine en middelgrote slachterijen. Een deel zit onder en een deel zit boven de 1000 GVE. Maar hoe wordt deze nieuwe regel ingevuld? Wanneer krijgt men nu wel en wanneer niet permanent toezicht? Hoe wordt het risico uitgelegd? Want met die superhoge tarieven van de NVWA is permanent toezicht economisch onhaalbaar voor MKB-bedrijven in Nederland. Ondernemers tasten in het duister en willen weten aan welke eisen zij moeten voldoen om geen permanent toezicht te krijgen. Maar hierop krijgen zij geen antwoord. Dit wordt achter de schermen en individueel bepaald. Weer zo’n open norm waarmee men alle kanten op kan.

    Kennisgedreven overleg

    Misschien wordt het tijd om de ‘open normen’ bespreekbaar te maken binnen een kennisgedreven overleg waar naast overheid een diversiteit aan stakeholders plaatsneemt voor een transparante discussie. Een goed voorbeeld hiervan is het Regulier Overleg Warenwet. Ontwikkelingen en onduidelijkheden in regelgeving worden vanuit het Ministerie van Volksgezondheid met de NVWA  en een diversiteit aan deskundigen besproken. Deze deskundigen vertegenwoordigen verschillende bedrijven en sectoren. Grijze gebieden worden hier duidelijk en transparant gemaakt. Verslagen zijn op internet terug te vinden.

    Bij de NVWA-afdeling veterinair en dierlijke producten is overleg met de sector nog steeds achter gesloten deuren met een vertegenwoordiger van een paar brancheorganisaties. Resultaten worden alleen naar leden gecommuniceerd. Wel zo makkelijk. Maar is het deskundig, democratisch en transparant? In ieder geval leidt het op dit moment tot veel onduidelijkheden en onvrede.

    Yvon Bemelman

    Maatschappelijke acceptatie

    Gepubliceerd in Meat & Co nr. 5 2019

    EEN BEDRIJF IS SLECHTS LEVENSVATBAAR ALS HET ÉN RENDEERT ÉN MAATSCHAPPELIJK WORDT GEACCEPTEERD. VAN MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE IS SPRAKE WANNEER INDIVIDUEN EN DE MAATSCHAPPIJ DE PRODUCTEN, DE ACTIVITEITEN EN PRODUCTIEPROCESSEN VAN EEN BEDRIJF POSITIEF WAARDEREN. EEN BEDRIJF MOET DUS NAAST PUUR ECONOMISCHE DOELSTELLINGEN OOK DOELSTELLINGEN FORMULEREN VOOR MAATSCHAPPELIJKE VRAAGSTUKKEN EN DEZE IN HET TOTALE BELEID INTEGREREN, WIL HET IN ZIJN GEHEEL TOEKOMSTBESTENDIG ZIJN. VOOR SOMMIGE BEDRIJFSTAKKEN ZAL DAT EEN HELE UITDAGING ZIJN, VOOR BEPAALDE – DENK AAN DE TABAKSINDUSTRIE – ZELFS ONMOGELIJK.

    http://Photo by Karsten Würth (@karsten.wuerth) on Unsplash

    Ofschoon het misschien wel zo lijkt, is maatschappelijke acceptatie niet iets nieuws. In mijn strategische adviezen aan bedrijven neem ik maatschappelijke acceptatie door middel van een ‘outside-in’ benadering, waarin de te verwachten toekomstige maatschappelijke functies die een bedrijf kan vervullen centraal staan, al sinds jaar en dag mee. Wel is het zo dat door de groeiende invloed van ngo’s, maar vooral social media, er veel meer aandacht is voor maatschappelijke issues dan vroeger. Daarbij komt dat ook de wetenschap meer en meer betrokken wordt in het publieke debat over bijvoorbeeld natuur, milieu en opwarming van de aarde. Als een probleem algemeen maatschappelijk relevant wordt geacht, zullen nationale en Europese politieke partijen, parlementen en regeringen er wat van moeten vinden en zal dit onherroepelijk leiden tot het starten van een wetgevingsproces dat uitmondt in wet- en regelgeving. Vervolgens bepaalt de rechter bij geschillen of het recht juist wordt toegepast. Zo werkt dat in een democratische rechtsstaat. En dus ging het ook zo met de stikstofproblematiek. Uiteindelijk was niet de ‘groene’ inborst van de regering, maar de ‘stikstofuitspraak’ van de Raad van State die de regering dwong maatregelen te treffen om de natuur te beschermen, bepalend.

    Omdat boeren, mede door uitspraken van politici, vreesden onevenredig zwaar getroffen te worden, besloten ze de trekker naar Den Haag te nemen. Het mooie van deze actie waaraan voor het eerst boeren uit alle sectoren deelnamen, was dat de maatschappelijke acceptatie van boeren bij de burgers groot bleek te zijn, getuige de sterk positieve reacties. Groter waarschijnlijk dan zij ooit hadden kunnen vermoeden. Dat is winst die de boeren kunnen verzilveren.
    Een kanttekening is echter op zijn plaats. De waardering van de burgers betreft vooral de producten, niet zo zeer het productieproces. Voortdurende aandacht voor huidige en toekomstige maatschappelijke issues blijft geboden.

    Innovatie blijft daarom onverminderd noodzakelijk. Dat kan overgang naar kringlooplandbouw zijn in combinatie met faire opbrengstprijzen, maar ook investeren in technische oplossingen die de negatieve milieueffecten van boerderijen nog verder beperken dan de enorme reductie in uitstoot die reeds is bereikt. En niet te vergeten innovaties die actief bijdragen aan een beter milieu, dierenwelzijn en biodiversiteit of anderszins voorzien in toekomstige functies (producten en diensten) die maatschappelijk positief gewaardeerd worden. Niet ‘inside-out’, maar ‘outside-in’ dus!


    Gert-Jan van Kesteren

    Beyond

    Gepubliceerd in Meat & Co nr. 4 2019

    MOGELIJK IS HET U OPGEVALLEN DAT MIJN COLUMNS STEEDS VAKER BETREKKING HEBBEN OP FOODERVARINGEN TIJDENS VAKANTIES IN HET VERRE EN MINDER VERRE BUITENLAND. UITERAARD MET CO2-
    COMPENSATIE, IN VERBAND MET VLIEGSCHAAMTE. UW OBSERVATIE DAT DIE GERT-JAN VAN KESTEREN WEL ERG RUIM IN ZIJN VAKANTIES ZIT, IS DAN OOK VOLKOMEN JUIST. IK BEN INDERDAAD MIJN CONSULTANCYWERK AAN HET AFBOUWEN OM ER PER 1 JANUARI 2020 DEFINITIEF MEE TE STOPPEN.

    http://Photo by Markus Spiske on Unsplash

    Het geleidelijk afkicken gaat me, eerlijk gezegd, boven verwachting goed af. Ik ben kennelijk niet zo verslaafd aan mijn werk als veel cliënten dachten. De kunst van het loslaten, het je niet te druk maken over zaken uit het verleden of de toekomst, krijg ik steeds beter onder de knie. De wetenschap dat Condor Consultancy bij mijn collega’s in goede handen is, helpt daarbij natuurlijk wel.

    Ook boven verwachting was mijn recente ervaring in Duitsland. Wat doe je als je 65 wordt en de pensioenschaamte voorbij bent? Juist, je maakt eindelijk dat ultieme oude-lullenreisje langs de Rijn en Moezel. Het genoegen van ruim over het bord hangende schnitzels met een overdaad van cantharellen werd in de kiem gesmoord, omdat ik in het eerste deel van de reis met twee gezellige vegetariërs optrok. Ja, ook die kunnen heel aangenaam gezelschap zijn. Vervelend was wel dat ik last had van vleesschaamte. Maar oh, wat smaakte die vegetarische Beyond Burgertm invhet restaurant heerlijk. Beyond expectation!

    Uiteraard had ik gelezen dat de beurskoers van Beyond Meat meteen na de introductie geëxplodeerd was, maar de vele slechte ervaringen met nepvlees maakten mij sceptisch.
    Nauwelijks terug van vakantie verscheen het alarmerende IPCC-rapport over de opwarming van de aarde, die op termijn de voedselvoorziening in gevaar brengt. In de media ging het vooral over de schadelijke effecten van vlees (lees: veeteelt).

    Voor wat de nogal eenzijdige fixatie van de media op vlees betreft, ben ik de verbazing allang voorbij. Zo ging het bij de problematiek van antibioticaresistentie namelijk ook al. Natuurlijk is beperking van antibioticumgebruik in de veehouderij belangrijk en moeten we blij zijn met de inmiddels bereikte forse reductie. Maar dat laat onverlet dat het antibioticagebruik bij de mens, dus niet bij het dier, voor meer dan 95% verantwoordelijk is voor resistentieontwikkeling.
    Minder vleesproductie is ‘beyond controversy’ beter voor het milieu. Maar het IPCC geeft niet voor niets aan dat prioriteit gegeven zou moeten worden aan beperking van de uitstoot van transport, energievoorziening en industrie.

    Binnen de totale voedselvoortbrengingsketen is voedselverspilling een grote boosdoener. Voedselverspilling (gemeten van boerderij tot consument) is wereldwijd verantwoordelijk voor 8-10% van de totale CO2-voetafdruk.
    Als we in het geïndustrialiseerde Westen compleet zouden stoppen met het eten van vlees, zou onze persoonlijke CO2-voetafdruk met gemiddeld 4% afnemen. De grootste duurzaamheidswinst is voor ons westerlingen dus op andere terreinen te behalen. Dat is echter weer geen reden om je biefstukje met enige regelmaat over te slaan, zeker niet omdat de plantaardige alternatieven steeds beter smaken.

    Gert Jan van Kesteren

    Toekomst met minder plastic verpakkingen

    Foto: Daria Shevtsova

    Gepubliceerd in Vleesmagazine juni 2019 – Industriespecial

    Jaarlijks produceren we zo’n 58 miljoen ton plastic in Europa, waarvan 40 procent verpakkingen. Veel van dit plastic zijn verpakkingen voor eten en drinken, die zijn ontworpen om slechts één keer te worden gebruikt.

    Eenmalig gebruik van plastic is verspilling van waardevolle bronnen. Als meer gerecycleerde plastics worden gebruikt, kan de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen voor de productie van plastic worden verminderd en de uitstoot van CO2 worden beteugeld. Dit zou wereldwijd een besparing van energie kunnen opleveren die overeenkomt met 3,5 miljard vaten olie per jaar. Om een daad bij het woord te voegen heeft de Europese Unie in 2018 een nieuwe strategie uitgewerkt om in 2030 alle plastic verpakkingen die in de EU op de markt worden gebracht opnieuw bruikbaar of recyclebaar te maken. Er worden al alternatieve grondstoffen ontwikkeld (bijvoorbeeld biokunststoffen of kunststof op basis van kooldioxide of methaan) met dezelfde toepassingsmogelijkheden als traditionele plastics, maar met mogelijk minder milieueffecten. Maar het marktaandeel van deze alternatieven is momenteel echter erg klein. De gedachte is dat als we meer gebruikmaken van alternatieven die duurzamer zijn, we onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen kunnen afbouwen.

    Circulaire plasticindustrie voor meer herbruik verpakkingen

    De Europese Unie wil daarom alle betrokken partijen – producenten, ontwerpers, merken, industrie, detailhandel en recyclers – uitdagen om te komen tot een circulaire plasticindustrie. Een systeem waarbij de herbruikbaarheid van verpakkingen wordt gemaximaliseerd en waardevernietiging wordt geminimaliseerd. Om dit voor elkaar te krijgen neemt de EU concrete maatregelen. Eén van deze maatregelen is het verbod op plastic wattenstaafjes, plastic borden en bestek en op stokjes waaraan ballonnen worden vastgemaakt. Het gebruik van plastic drinkbekers en maaltijdverpakkingen moet actief worden ontmoedigd, bijvoorbeeld door er extra geld voor te vragen.

    Bedrijven spelen nu al handig in op minder plastic gebruiken. Iedere (kleine) actie komt al snel in het nieuws omdat het een grote maatschappelijke belangstelling heeft. Zo kondigde de COOP supermarkt aan dat zij meer geld vragen voor plastic tasjes en de big shoppers in prijs verlagen. En naast de volledig recyclebare tasjes bij de AGF afdeling (90% suikerriet) komen straks ook papieren zakken. Veel supermarkten hebben dat al. Maar toch, het is een positieve publiciteitsstunt. 

    Nieuwe kaderrichtlijn afvalstoffen

    De eerste concrete maatregelen voor verpakkingen vloeien voort uit de nieuwe Kaderrichtlijn afvalstoffen,  richtlijn (EU) 2018/851. Deze moet in nationale regelgeving worden opgenomen en zal op 5 juli 2020 ingaan. Producenten van verpakkingen worden nog meer verantwoordelijk gesteld voor het recyclen van de verpakkingen. Dit kan door andere afvalpreventiemaatregelen, centra voor hergebruik, terugname- en innamesystemen en preventie van zwerfvuil. In de regeling staan minimumeisen die iedere lidstaat zelf moet uitwerken en opnemen in nationale regelgeving. In Nederland is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat hiervoor verantwoordelijk en werkt aan een aanpassing van hoofdstuk 10 (afvalstoffen) in de Wet Milieubeheer. Hiervoor is in februari en maart 2019 een internet consultatieronde geweest.

    Leafskin verpakkingen

    In Duitsland zijn producenten en distributeurs die verpakkingen in omloop brengen al verplicht de verkoop- en transportverpakkingen terug te nemen en te recyclen. Dit geldt ook voor buitenlandse bedrijven. Deze wet werd nog met voeten getreden, maar sinds januari 2019 is de wet aangescherpt. Als bedrijven zich niet registreren kunnen boetes tot 200.000 euro worden opgelegd. Het is niet voor niets dat de leafskin verpakking, die voor een groot deel uit karton bestaat (80% plastic reductie), in Duitsland een grote hit is. De leafskin verpakking is een verpakking voor vlees met een 100% recyclebare vlakke kartonnen schaal met een plastic top. Alle verschillende materialen zijn volledig te scheiden. Op de IFFA beurs in Frankfurt kon je er dan ook niet omheen. Bijkomend voordeel is dat je geen etiket meer nodig hebt. Alle verplichte productinformatie kan op de kartonnen schaal. Gepietepeuter op etiketten is dan ook niet meer nodig.

    Verpakkingsindustrie zoekt vooral papieren oplossingen

    De verpakkingsindustrie zoekt de nieuwe verpakkingen vooral in papieren oplossingen in plaats van andere soorten plastics. Waarschijnlijk vanwege de recycle problematiek. Papier kan net als glas en metaal makkelijk gerecycled worden. Maar plastics worden nog in zeer beperkte mate gerecycled. Jaarlijks wordt in Europa ongeveer 25,8 miljoen ton kunststofafval geproduceerd. Minder dan 30 % van dit afval wordt gerecycled. Het grootste deel laat de EU in derde landen behandelen, waar andere milieunormen gelden.

    De EU is de druk op het verminderen van schadelijk plastics dan ook flink aan het opvoeren. Zo komt er vanaf 5 januari 2021 een centrale meldingsplicht voor leveranciers die schadelijke plastics, ook wel Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZSS) genoemd, op de markt brengen. Het Europese agentschap ECHA werkt aan een centrale database. Leveranciers moeten daarin met naam en toenaam melden welke producten het betreft en om welke stof(fen) het precies gaat. De database wordt toegankelijk voor afvalverwerkers en, op verzoek, ook voor consumenten.

    Minder plastic verpakkingen uitdaging voor vleessector

    In de vleessector zijn we steeds meer plastic gaan gebruiken. De schappen in de supermarkt liggen tegenwoordig helemaal vol met plastic foodtainers. Is de leafskin verpakking ook voor de Nederlandse vleessector de nieuwe oplossing of zoeken we het bijvoorbeeld meer in circulair gebruik? Wellicht zijn er andere oplossingen. De Nederlandse voedingsmiddelensector in het algemeen en de vleessector in het bijzonder staan innovatief hoog aangeschreven. Dat er wat moet gebeuren is duidelijk. Innovatief en milieubewust, kleine stappen en vooral veel publiciteit of afwachten tot nieuwe regelgeving of de maatschappij het gaat afdwingen. Hoe dan ook, het wordt een uitdaging!

    Yvon Bemelman

    Down Under

    Lees het artikel “Down Under in Meat en Co van juni 2019

    Tarieven NVWA blijven te hoog

    Foto: Christian Dubovan

    Gepubliceerd in Vleesmagazine april 2019 – Industriespecial

    De nieuwe controleverordening (OCR) is 14 december 2019 van kracht en zorgt nu al voor de nodige onrust in vleesland.  De tarieven van de NVWA zijn erg hoog dus iedere verandering kan de begroting van een bedrijf onder druk zetten. Logisch dat dit kritisch bekeken moet worden.

    Nieuwe controleverordening lastig voor kleine slachterijen

    Een groot probleem kan ontstaan bij kleine slachterijen. Volgens de gedelegeerde verordening van 8 februari 2019, aanvulling op controleverordening met betrekking tot officiële controles inzake de productie van vlees, moeten slachterijen die meer dan 1000 grootvee eenheden (GVE) slachten per jaar permanent toezicht krijgen. Nu wordt dat in Nederland nog bepaald door het aantal slachtingen per uur en per week en hebben slachterijen die 4, 20 of 50 GVE per week slachten geen permanent toezicht. Maar met de hoge NVWA-tarieven wordt de overgang naar permanent toezicht voor kleine slachterijen onoverbrugbaar. Bij deze grensbepaling wilde men harmonie creëren, maar dan zou dat ook moeten gelden voor de keuringskosten binnen de EU. Er is wel een escape. De bevoegde autoriteit mag de vastgestelde grenswaarde van 1000 GVE verhogen als de slachthuizen voldoen aan de definitie van een slachthuis met geringe capaciteit en de gezamenlijke jaarproductie niet meer dan 5 % bedraagt van de totale in de lidstaat geproduceerde hoeveelheid vers vlees. Qua productiegrootte moet dat lukken! Een definitie van ‘slachthuis met geringe capaciteit’ kan de NVWA zelf invullen met een risicoanalyse en aanduiding dat het slachten alleen tijdens een deel van de werkdag plaatsvindt of tijdens de gehele werkdag maar niet op iedere werkdag van de week. Dat biedt dus kansen.

    Vleeskeuringen en officiële controles

    Verder biedt de gedelegeerde verordening criteria en voorwaarden voor bepaalde taken met betrekking tot vleeskeuringen in slachthuizen en officiële controles. Zo mogen controles en audits bij uitsnijderijen ook gedaan worden door ander personeel dan de officiële dierenarts en officiële assistent. Onder bepaalde voorwaarden mogen AM-keuringen onder toezicht van een officiële dierenarts ook door een officiële assistent worden uitgevoerd.

    En in plaats van in het slachthuis kan straks ook op het bedrijf van herkomst een AM-keuring worden uitgevoerd. Dit zou meer efficiëntie bieden voor de controle op onder andere dierenwelzijn en hygiëne van dieren.

    Slachthuispersoneel dat bijstand verleent bij officiële controles en andere vormen van controle moeten ‘tot tevredenheid van de bevoegde autoriteiten’ opgeleid worden. Daarbij moet voldaan worden aan de minimumvoorschriften van de opleiding, voor zover relevant voor hun bijstandstaak.

    Beroepsprocedure tarieven NVWA

    Op dit moment loopt een interessante beroepsprocedure over de hoogte van de NVWA-tarieven.  Vier grote varkensslachterijen hebben het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) ingeschakeld omdat zij van mening zijn dat de tarieven van de NVWA 33% te hoog zijn. Op 17 juli 2018 is een voorlopige conclusie getrokken. De NVWA heeft opleidingskosten onterecht geïnd, geeft onvoldoende inzicht in opbouw tarieven, geeft onvoldoende informatie en inzicht voor residucontroles, toeslag buiten opening, uitlooptoeslag, toeslag te late afmelding en extra kwartieren en daadwerkelijke kosten’.

    Want voordat het College definitief uitspraak kan doen wil men van het Europese Hof van Justitie eert weten wie precies worden bedoeld met ‘personeel betrokken bij officiële controles’ en ‘personeel dat betrokken is bij de officiële controles. En wat wordt bedoeld met ‘vergoedingen mogen niet hoger zijn dan de door de bevoegde autoriteiten gedragen kosten’ in verband met aangevraagde kwartieren maar feitelijk niet gewerkte kwartieren.

    Opvoeren kosten NVWA erg ruim genomen

    De salarissen van het personeel dat betrokken is bij officiële controles en de kosten voor het personeel dat betrokken is bij de uitvoering ervan (inclusief kosten voor installaties, instrumenten, uitrusting, opleiding, alsmede reis- en daarmee verband houdende kosten mogen volgens de richtlijnen worden opgevoerd voor de berekening van de controlekosten van de NVWA. Maar de NVWA voert ook posten op als huisvesting, algemene materiële kosten, afschrijvingskosten, bureaukosten, dienst uitvoering ICT, specifieke kosten als dienstkleding, reiskosten woon-werkverkeer, inhuur overig personeel en overige personeelskosten. Maar mag dat wel? Lidstaten hebben de ruimte om een hoger tarief in rekening te brengen, zolang dit de werkelijke kosten niet overschrijdt. Maar deze kosten zijn toch wel erg ruim geïnterpreteerd. Hier komt dus nog antwoord op. In de tussentijd is de NVWA al begonnen met het terugbetalen van de teveel betaalde opleidingskosten van personeel dat niet direct betrokken was bij de officiële controles. Dit gaat over de periode van 17 juli 2018 (uitspraak CBb) en 31 december 2018 en geldt voor alle bedrijven. Het betreft 6,9% over de NVWA tarieven en 7,9% van de KDS tarieven. De NVWA-tarieven voor 2019 zijn hierop al bijgesteld. Een soortgelijke zaak heeft eerder in Denemarken gespeeld.

    Nu is het wachten op de uitspraak van het Europese Hof. Dan kan gekeken worden of de slachterijen ook in het gelijk worden gesteld op de andere punten. Dan gaat het om een grote som geld. Naast de vier grote varkensslachterijen zijn er nog ruim 400 bedrijven die soortgelijke bezwaren hebben open staan. Bedrijven die niet in bezwaar zijn gegaan kunnen dat niet met terugwerkende kracht doen. De NVWA zal de ontstane gaten moeten dichten en dan is artikel 80 van de OCR een uitkomst. Daarin staat dat lidstaten ook ‘andere vergoedingen of heffingen’ mogen innen voor de dekking van de officiële controles en activiteiten. Dus linksom of rechtsom, zolang de politiek wil dat de NVWA kostendekkend werkt blijven de tarieven (te) hoog. Er is geen rem. 

    Yvon Bemelman

    Juist etiketteren en verpakken blijft lastig

    Gepubliceerd in Vleesmagazine december 2018 – Industriespecial

    Etiketten en verpakkingen zien we vaak als mooie marketinginstrumenten om consumenten mee te verleiden op het gebied van bijvoorbeeld gezondheid, herkomst of een milieu- of diervriendelijke productiewijze. Hier kunnen we erg innovatief in zijn. Maar we hebben ook te maken met regelgeving en consumentenorganisaties. En dan is het de kunst om hier een juiste balans in te creëren. Want het gaat nogal eens fout.

    CLAIMSWETGEVING

    De NVWA deed dit jaar onderzoek naar het naleven van de claimswetgeving bij producenten die voedingsmiddelen produceerden die gericht zijn op afvallen. Deze voedingsmiddelen zijn duurder dan reguliere producten. In de praktijk bleek dat van de 36 bedrijven er 34 de claimswetgeving overtraden. De etiketteringsregels werden beter nageleefd, hier gingen 19 bedrijven mee in de fout. Maar dat is toch nog ruim 50 procent! Als deze steekproef representatief is, dan is er nog heel wat werk aan de winkel.

    Is de wetgeving zo moeilijk of worden de grenzen opgezocht en/of overtreden? Hier zullen we het antwoord niet op krijgen. Wel is het zo dat de Consumentenbond erg actief is om misleiding tegen te gaan. Zij krijgen regelmatig klachten van consumenten dat de gewekte verwachtingen op de verpakking niet worden nagekomen. Op de website heeft de Consumentenbond zelfs een ‘wall of shame’ met allerlei producten waarbij zij misleiding hebben geconstateerd.

    Ook voeren zij de druk richting de NVWA op om harder op te treden en controlegegevens op dit onderdeel openbaar te maken. Gezien de ontwikkelingen binnen de overheid is die kans reëel.

    ETIKETTEREN

    Voor een juiste toepassing van de etiketteringsregels moeten we goed op de hoogte blijven van de ontwikkelingen op dit gebied, maar ook weten hoe de wet geïnterpreteerd moet worden. Tegenwoordig heb je mooie etiketteringsprogramma’s. Dit zijn handige modules die ingrediëntendeclaraties ordenen en voedingswaarden berekenen. Maar het interpreteren van de etiketteringswetgeving blijft toch echt mensenwerk. En hier worden dus ook de fouten gemaakt. Soms worden etiketten van onge veer dezelfde producten gewoon gekopieerd, waarbij het mis kan gaan met allergenen, met een recall tot gevolg. Kortom, etiketteren blijft lastig.

    In 2018 zijn er op het gebied van etiketteren verschillende veranderingen doorgevoerd, zowel in wetgeving als in de interpretatie ervan door de NVWA. Op 28 mei 2018 is Verordening (EU) nr. 2018/775 gepubliceerd met nieuwe regels inzake vrijwillige herkomstetikettering met voorschriften voor de toepassing van artikel 26, lid 3 van Verordening (EU) nr. 1169/2011. Als het land of de plaats van oorsprong op het etiket niet hetzelfde is als het primaire ingrediënt, dan moet hiervan een vermelding komen op de verpakking.

    BIOLOGISCHE PRODUCTEN

    Er volgen nog guidelines vanuit de Europese Commissie. Per 1 april 2020 moeten alle levensmiddelen hieraan voldoen. Op 30 mei 2018 is Verordening (EU) nr. 2018/848 gepubliceerd met vernieuwde regels voor productie en etikettering van biologische producten. Zo mag straks op biologische producten uit derde landen niet zomaar een EU-logo. Betreffende producten moeten aan de EU-regels voldoen en hiervoor erkend worden. Er komt ook een centrale database waarin de beschikbaarheid van biologische producten komt te staan. Deze verordening is van toepassing vanaf 1 januari 2021.

    Voor transvetzuren (nog slechter dan verzadigd vet) komt er een nieuwe norm. Recent is een nieuw voorstel van de Europese Commissie goedgekeurd waarin een limiet staat voor transvetzuren van niet meer dan 2 gram per 100 gram vet in het product. Vanaf 1 april 2021 moeten alle industrieel vervaardigde levensmiddelen hier aan voldoen.

    Producten van dierlijke oorsprong waar dit van nature in zit, worden hier van uitgezonderd. Hamburgers en rundergehakt bevatten in Nederland gemiddeld meer dan 2 gram transvet per 100 gram vet, dus deze producten worden hiervan uitgezonderd. Maar je kunt er donder op zeggen dat deze producten straks toch in het verdachtenbankje van de Consumentenbond komen. Een oplossing is om andere vetten toe te voegen wat het transvetgehalte in het eindproduct vermindert, wat in de voedselindustrie ook al gebeurt bij het verlagen van het zout- en suikergehalte. Alleen zorgt dit wel voor een hoger vetgehalte.

    INTERPRETATIE NVWA

    De interpretatie van regelgeving is de afgelopen jaren door de NVWA aangescherpt ten behoeve van meer unformisering binnen de Europese Unie. Zo werd bijvoorbeeld ‘filet americain’ van de ene op de andere dag een vleesbereiding in plaats van een vleesproduct. En dat heeft consequenties voor het gebruik van additieven, want in vleesbereidingen mogen veel minder additieven dan in vleesproducten.

    Sinds kort mag separatorvlees type 3 (vlees aan botten of karkassen, dat mechanisch wordt verwijderd) niet meer opgenomen worden in het vleesgehalte. In Nederland hadden we separatorvlees in twee categorieën ingedeeld; type 3 (ontstaan onder lage druk) en type 4 (ontstaan onder hoge druk). Type 3 mocht opgenomen worden in het vleesgehalte, maar sinds kort mag dit niet meer. De NVWA is hiervoor door Brussel op de vingers getikt. Er komt een overgangstermijn om dit in de praktijk aan te passen.

    Voor vers pluimveevlees komt binnenkort een nieuw waarschuwingsetiket met pictogrammen, omdat de oude waarschuwingstekst niet effectief genoeg was. De eis voor pictogrammen zal ook volgen voor de waarschuwingstekst voor roodvlees. Mooie ontwikkeling, maar de printers moeten de pictogrammen straks wel aankunnen.

    Etiketteren blijft onderwerp van gesprek. Zo zal de Tweede Kamer zich in januari buigen over de evaluatie van het Actieplan etikettering uit 2016 van de NVWA. Er kunnen weer nieuwe actiepunten uit naar voren komen!

    Yvon Bemelman

    Grote veranderingen met de nieuwe Controleverordening

    Gepubliceerd in Vleesmagazine Industriespecial 2 – 2018

    Op 7 april 2018 is de nieuwe controleverordening 2017/625 gepubliceerd die grote veranderingen gaat brengen in het toezicht op de wetgeving in de agro-voedselketen.

    Zo zorgen automatisering van controlegegevens, een op risicogebaseerde aanpak, het voorkomen van fraude en misleading en toezicht op internetverkoop  voor een geheel nieuwe aanpak. Doel is een modern, efficiënt en effectief toezicht. De nieuwe controleverordening is op 14 december 2019 van toepassing.

    Photo by Kelly Sikkema

    Veranderingen nieuwe controleverordening

    Om te beginnen komen de huidige verordeningen 854/2004 en 882/2004 te vervallen, net als richtlijnen 89/608/EEG, 89/662/EEG, 90/425/EEG, 91/496/EEG, 96/23/EG, 96/93/EG en 97/78/EG. De nieuwe controleverordening bevat de gehele agro- voedselketen (voeding, voer, dieren, planten) en moet het toezicht moderner, efficiënter en doeltreffender maken.

    Nieuw is de risicogebaseerde aanpak van het toezicht. Hoe meer risico’s er bij het bedrijf worden geconstateerd op het gebied van zijn producten, processen, materialen en stoffen die van invloed zijn op de veiligheid van voeding, diergezondheid , dierenwelzijn, ggo’s, gewasbeschermingsmiddelen, fraude en misleiding hoe uitgebreider en frequenter het toezicht zal zijn. En toezicht kost (veel) geld.

    Fraude en misleiding zijn risico’s die straks standaard in kwaliteitssystemen moeten zijn opgenomen. HACCP alleen is dus niet meer genoeg. Complete en goed werkende kwaliteitssystemen worden met het nieuwe risicogebaseerde toezicht belangrijker dan ooit.

    Door NVWA geaccepteerde kwaliteitssystemen

    Een goede borging van de kwaliteit in de keten kan effect hebben op het toezicht.  De door de NVWA geaccepteerde kwaliteitssystemen zijn door de Stichting Ketenborging (met een bestuur uit het bedrijfsleven) gepubliceerd op www.ketenborging.nl. Dit betreffen onder andere BRC, IFS en FSSC22000. Hierop kan de NVWA het toezicht aanpassen. Van een lagere frequentie tot het niet meer standaard beoordelen van bepaalde onderdelen omdat deze al extra geborgd worden door het kwaliteitssysteem. Hiermee kunnen dus kosten bespaard worden!

    Nieuw zijn ook controles en activiteiten op het gebied van biologische productie en kwaliteitsregelingen als BOB, BGS en traditionele producten om misleiding en fraude te voorkomen.

    Authenticiteit en integriteit staan centraal

    Authenticiteit en integriteit staan in de Europese agro- voedselketen centraal. Daarom is tevens een IT systeem ontwikkeld speciaal voor voedselfraude (AAC) en zijn er nieuwe Europese centra voor kennis & onderzoek, methodes voor detectie en het identificeren van gevoelige onderdelen. Het paardenvleesschandaal was mede debet aan deze ontwikkeling. 

    Verdere harmonisering en automatisering van de officiële controles en activiteiten zijn vastgelegd in een nieuw informatiemanagementsysteem (IMSOC).  Dit nieuwe digitale systeem kan naast het onderling uitwisselen van controlegegevens onder andere ook de identifcatie en registratie van dieren, certificaten en douanecontroles traceren. Big brother is watching you!

    Bij internetverkoop van levensmiddelen kunnen volgens de nieuwe verordening monsters genomen worden door middel van anoniem geplaatste bestellingen (mystery shopping). Deze worden vervolgens geanalyseerd, getest en/of gecontroleerd op naleving van de wet. Voorheen waren hier geen duidelijke richtlijnen voor.

    Toezicht vleessector verandert

    Zelfs bij het toezicht op slachthuizen, uitsnijderijen en vleesverwerkende bedrijven zijn er veranderingen, hoewel slechts minimaal. Van oudsher neemt de dierenarts een prominente rol in bij het toezicht op bedrijven die producten produceren van dierlijke oorsprong. In artikel 18 van de nieuwe controleverordening staat dat de AM-keuring (gezondheid slachtdieren) nog steeds uitgevoerd moet worden door de officiële dierenarts. Maar dat deze straks bijgestaan mag worden door een officiële assistent die een preselectie doet van de dieren. De PM-keuring (kwaliteit karkas en organen) moet uitgevoerd worden door de dierenarts of kan onder toezicht van de dierenarts of onder de verantwoordelijkheid van de officiële assistent. Voor deze verschillende mogelijkheden zijn definties opgenomen.

    ‘Onder de verantwoordelijkheid van de officiële dierenarts’ betekent dat de officiële dierenarts de uitvoering van een actie aan een officiële assistent toevertrouwt. Zo werd in Nederland de PM-keuring uitgevoerd door KDS, een externe dienstverlener waarvan werd gezegd dat de ‘slager zijn eigen vlees keurt’. Dit is nu weer een overheidsdienst. De voormalige KDS’ers zijn dus ‘officiële assistenten’ geworden.

    ‘Onder het toezicht van de officiële dierenarts’ is een actie die wordt uitgevoerd door een officiële assistent onder de verantwoordelijkheid van de officiële dierenarts waarbij de officiële dierenarts ter plaatse is. Dit gebeurt dus onder andere bij het permanent toezicht van de dierenarts in grote slachthuizen.

    Nieuw is dat personeel van slachthuizen bijstand mag verlenen bij officiële controles zoals het nemen van monsters en het verrichten van tests. Dit kan op basis van een risicoanalyse toegestaan worden. Medewerkers moeten dan wel onafhankelijk opereren, een passende opleiding hebben gevolgd en werken volgens de instructie van de dierenarts of officiële assistent.

    De nieuwe controleverordening biedt dus wat meer flexibiliteit en mogelijkheden voor kostenreductie, als je het maar veilig regelt!

    Yvon Bemelman – Condor Consultancy

    Een stukje over STEC

    Lees het artikel “Een stukje over STEC ” van Gert-Jan van Kesteren  in Meat & Co van mei 2018

    Over bijsluiters en etiketten

    Lees de column “Over bijsluiters en etiketten“van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co april 2017

    Regelgeving Verpakkingen

    Lees het artikel “regelgeving verpakkingen” van Yvon Bemelman in VLEES magazine april 2017

    Alternative facts

    Lees het artikel van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van februari 2017: Alternative facts

    Portioneren en wegen

    Lees het artikel van Yvon Bemelman in VleesMagazine van december 2016 “Portioneren en wegen

    De kansen en gevaren van smaakmakers

    Lees het artikel van Yvon Bemelman in Vleesmagazine (www.vleesmagazine.nl) van juni 2016: “De kansen en gevaren van smaakmakers

    Relativiteitstheorie

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van juni 2016:

    “Relativiteitstheorie”

    Captain Coward

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van november 2015:“Captain Coward”

    Het bruto nationaal geluk – Meat & Co januari 2014

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van januari 2014:“Het bruto nationaal geluk”

    De paardentaxi

    Lees het artikel “de paardentaxi” in PAARD&SPORT van augustus 2013 dat met medewerking van Henk Rosendal tot stand is gekomen

    “preciezen en rekkelijken” – Meat & Co augustus 2013

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van augustus 2013: “Preciezen en rekkelijken

    De functie van duurzaamheidskeurmerken – Meat & Co december 2012

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van december 2011: “de functie van duurzaamheidskeurmerken

    De weigerambtenaar – Column Meat & Co augustus 2012

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van augustus 2012

    “De weigerambtenaar”http://condor-consultancy.com/wp-content/uploads/2016/09/pdf-column-gert-Jan-van-Kesteren-MeatCo-aug-2012.pdf

    Cijferfetisjisme – Column Meat & Co april 2012

    Lees de column “cijferfetisjisme” van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co april 2012

    (n)euromarketing – Column Meat & Co november 2011

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van juni 2011:

     “(n)euromarketing”

    Bacterifoob populisme – Column Meat & Co juni 2011

    Lees de column van Gert-Jan van Kesteren in Meat & Co van juni 2011: “bacteriofoob populisme