Beheersing van omgevingspathogenen – begin er op tijd mee!

Door: Wim Horckmans

Eerder in 2023 heeft het FAVV een aanvullende module op de bestaande autocontrolegidsen goedgekeurd en gepubliceerd: ‘Beheersing van omgevingspathogenen in de voedingsindustrie’ (GM4, versie 1 van 23-02-2023).

In die module wordt bijkomende aandacht gevraagd voor het voorkomen van de accumulatie van omgevingspathogenen die via kruiscontaminatie in levensmiddelen terecht kunnen komen.

Op risico gebaseerde omgevingscontrole

Een optimale beheersing van het basisvoorwaardenprogramma is uiteraard cruciaal.  Daarnaast zal een op risico gebaseerde en effectieve omgevingsmonitoring deel gaan uitmaken van de verificatie.

Met uitzondering van sectorspecifieke omgevingspathogenen (zoals bijvoorbeeld E. coli STEC in rundvlees en rauwmelkse kaas) zijn Listeria monocytogenes en Salmonella spp. de meest relevante pathogenen binnen de levensmiddelenindustrie.

Dergelijke omgevingspathogenen kunnen éénmalig voorkomen als ‘passanten’.  Maar wanneer ze niet worden geïnactiveerd door de standaardprocedures voor reiniging en ontsmetting kunnen ze zich vestigen in de productieomgeving (in zogenaamde ‘niches’).  Denk maar aan biofilmvorming en schuilplaatsen ten gevolge van onhygiënisch ontwerp of beschadigingen.  Dan krijgt men te maken met ‘huisstammen’.

Op basis van moderne technieken die gebruik maken van moleculaire typering en het genetisch karakteriseren van de isolaten, is het zelfs mogelijk om de contaminatiebronnen en de routes van kruiscontaminaties in kaart te brengen.

Zoals altijd, begint het ook hier met bewustwording.  Dan volgt de betrokkenheid van het management en de verdeling van de verantwoordelijkheden.  Een risico-evaluatie zal bepalen waar zich extra maatregelen opdringen.   

Om de operatoren de tijd te geven deze module te implementeren in hun autocontrolesysteem geldt er een overgangsperiode van 2 jaar.  Een degelijke trendanalyse ontstaat immers niet in enkele weken tijd.

Link naar de FAVV-brief “toepassingsmodaliteiten”: https://www.favv-afsca.be/autocontrole-nl/sectorspecifieketools/_documents/01_BriefGM4OP-toAllNL_v2.pdf

Link naar de generieke module GM4 ‘Beheersing van omgevingspathogenen in de voedingsindustrie’: https://www.favv-afsca.be/autocontrole-nl/sectorspecifieketools/_documents/ModuleGM4Omgevingspathov2023-02-23NL.pdf