De transitie naar een circulaire economie vereist ingrijpende veranderingen in de manier waarop supermarkten en producenten omgaan met verpakkingen. Het Reuse Roadmap 2030 voor Supermarkten-traject, geïnitieerd door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, richt zich op het stimuleren van herbruikbare verpakkingsoplossingen binnen de sector. Hierbij wordt ingegaan op diverse wettelijke eisen die zijn gebaseerd op de Single-Use Plastics Richtlijn (SUP) en de nieuwe Packaging & Packaging Waste Regulation (PPWR). Gevolgd door tips voor voedselproducenten hoe om te gaan met deze nieuwe ontwikkelingen.

Verpakkingsbeleid

Het overheidsbeleid richt zich op vijf belangrijke pijlers: differentieer, stimuleer, bemiddel, normeer en faciliteer standaardisatie. Deze principes bieden richting aan zowel de overheid als marktpartijen om hergebruik van verpakkingen op grote schaal mogelijk te maken. In de Reuse Roadmap 2030 voor Supermarkten benadrukt het ministerie de noodzaak van een systeemverandering richting herbruikbare verpakkingen.

Alle inspanningen op het gebied van hergebruik moeten gewaardeerd worden, ongeacht het gekozen reuse-model. Dit geldt voor innovatieve initiatieven zoals refill at home, tapsystemen in de winkel (refill on the go), statiegeldsystemen (return on the go) en online supermarkten die herbruikbare verpakkingen ophalen (return from home)​. Het stimuleren van hergebruik heeft de voorkeur boven verplichtingen en sancties. Supermarkten hebben al intrinsieke motivatie, en stimulering via incentives werkt effectiever dan strafmaatregelen​.

De overheid wil als onafhankelijke bemiddelaar optreden in een centraal poolbeheer. Dit is noodzakelijk om samenwerking tussen marktpartijen te waarborgen en gezamenlijke infrastructuren voor hergebruik te realiseren​. Ook is er een coördinator nodig die normen vaststelt en bewaakt, zodat standaardisatie branchebreed en langdurig gewaarborgd blijft​. Standaardisatie moet betrekking hebben op uniforme verpakkingsformaten, kwaliteitsnormen en een helder statiegeldsysteem

Wettelijke eisen verpakkingen

De Reuse Roadmap 2030 voor Supermarkten benoemt diverse wettelijke eisen rondom herbruikbare verpakkingen, die zijn gebaseerd op de Single-Use Plastics Richtlijn (SUP) en de aankomende Packaging & Packaging Waste Regulation (PPWR).

De Single-Use Plastics (SUP) Richtlijn en Besluit Beheer Verpakkingen (BBV) is gefaseerd ingevoerd. Zo kwam er juli 2021 een verbod op plastic servies / bestek en statiegeld op plastic flessen (<3L) voor water en frisdrank. Per april 2023 kwam er statiegeld op blikjes en in juli 2023 kwam er een verplichting voor bedrijven om een reuse-alternatief te bieden voor ter plaatse bereide producten + heffen van een SUP-toeslag. Ook betalen producenten een toeslag vanaf januari 2023 volgens de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor verpakkingen.​

De Packaging & Packaging Waste Regulation (PPWR) is op 11 februari 2025 in werking getreden. Vanaf 12 augustus 2026 gelden de nieuwe eisen die stap voor stap worden ingevoerd:

• Vanaf 2030 moeten alle verpakkingen grotendeels recyclebaar zijn en ontworpen worden voor efficiënte inzameling en sortering.
• Verpakkingen moeten een minimumpercentage gerecycled materiaal bevatten. Voor PET-verpakkingen voor voedingsmiddelen geldt vanaf 2030 bijvoorbeeld een eis van 30%.
• Vanaf 2028 wordt het verplicht om met pictogrammen de materiaalsamenstelling van verpakkingen aan te geven. Consumenten kunnen hiermee beter hun afval sorteren. Een QR-code naar een digitaal productpaspoort kan als extra informatiebron dienen.
• Verpakkingen mogen vanaf 2030 maximaal 50 procent lege ruimte bevatten en moeten zodanig ontworpen zijn dat gewicht en volume geminimaliseerd worden zonder verlies van functionaliteit.
• Vanaf 2030 worden onder meer de volgende verpakkingen verboden:
  • Single-use omverpakkingen, bijvoorbeeld de folie om een sixpack blikjes.
  • Single-use plastic verpakkingen, onder andere eenmalige verpakkingen voor horeca, hygiëneproducten en groente- en fruitverpakkingen die als overbodig worden beschouwd.

Naast de PPWR en SUP wordt onderzocht of aanvullende maatregelen nodig zijn, zoals wetttelijke doelen per productcategorie (bijv. eerst glasconserven, later uitbreiden). Of standaardisatie en uniforme statiegeldsystemen. Ook wordt gedacht aan financiële ondersteuning vanuit de overheid voor de transitie naar reuse-infrastructuur​

Deze regelgeving onderstreept de noodzaak voor producenten en supermarkten om tijdig in te spelen op de overstap naar herbruikbare verpakkingen.

Advies voor voedselproducenten

Voor producenten is het essentieel om proactief in te spelen op de transitie naar herbruikbare verpakkingen. De volgende aanbevelingen kunnen daarbij helpen:

• Investeer in herbruikbare verpakkingen
  • Ontwikkel verpakkingen die voldoen aan de standaarden van het nationale poolsysteem. Denk aan verpakkingen die geschikt zijn voor meerdere hergebruikcycli en eenvoudig gereinigd kunnen worden​
• Werk samen binnen de keten
  • Sluit aan bij initiatieven voor gezamenlijke infrastructuur en poolbeheer. Door samenwerking met supermarkten en logistieke partijen kunnen kosten en risico’s gedeeld worden​
• Speel in op consumentenacceptatie
  • Ontwikkel herbruikbare verpakkingen die eenvoudig in gebruik zijn en zorg voor duidelijke communicatie richting consumenten over de voordelen van hergebruik
• Maak gebruik van stimulansen
  • Profiteer van overheidsstimulering en financiële prikkels om de overstap naar herbruikbare verpakkingen rendabel te maken
• Bereid je voor op toekomstige regulering
  • Blijf op de hoogte van nationale en Europese regelgeving rondom verpakkingen. Door nu al in te zetten op hergebruik, kunnen bedrijven zich positioneren als voorlopers in de circulaire economie

Bedrijven kunnen alvast overstappen op duurzame alternatieven zoals hergebruikbare en navulbare verpakkingen, bijvoorbeeld statiegeldsystemen en herbruikbare verzendverpakkingen voor e-commerce. Of men kan biobased en composteerbare verpakkingen gebruiken, mits goed recyclebaar binnen bestaande systemen. Maar ook transparante monomateriaal verpakkingen, zoals PET-flessen van 100 procent gerecycled plastic zijn een goed alternatief.

Bron: https://open.overheid.nl/documenten/ab381d94-9e92-4316-87f0-6f0487595f13/file