Controles werken, maar pas nadat het misgaat
De recente ontdekking van met oestradiol verontreinigd Braziliaans rundvlees dat via Nederland de Europese markt bereikte, heeft opnieuw een fundamentele vraag op tafel gelegd: hoe waterdicht is het Europese importcontrolesysteem werkelijk?
Zes zendingen. Een in de EU verboden hormoon. Een melding via het Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF). En vervolgens blokkades door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
Het systeem trad in werking. Maar pas nadat het product al onderweg was. En deels verspreid.
Oestradiol 17β is in de Europese Unie verboden voor gebruik bij voedselproducerende dieren omdat het een hormoon is dat de groei en reproductieve processen kan beïnvloeden. Het gebruik ervan is niet toegestaan in de voedselketen van dierlijke producten, en de EU hanteert een nul-tolerantiebeleid voor dit soort residuen.
Toch werd het aangetroffen in rundvlees uit Brazilië.
Het incident wijst op een zwakte van het importsysteem.
De EU werkt bij import van vlees uit derde landen grotendeels met gezondheids- en herkomstcertificaten afgegeven door de autoriteiten van het exporterende land.
Met andere woorden: Brussel vertrouwt erop dat Brasília garandeert dat de zending voldoet aan EU-normen.
Dat model is juridisch ingebed. En praktisch noodzakelijk bij miljoenen tonnen handelsstromen.
Maar het creëert afhankelijkheid.
Als de interne controleketen in het exportland tekortschiet, komt dat pas aan het licht bij steekproeven of audits. Niet bij elke zending.
Aan de buitengrens worden documenten systematisch gecontroleerd. Fysieke en laboratoriumcontroles gebeuren echter op basis van risicoanalyse. Dat is logisch. 100% testen is logistiek en financieel onhaalbaar.
Maar het betekent ook dat een partij die niet wordt geselecteerd voor diepgaande analyse in principe kan doorstromen op basis van papieren garanties. Het systeem is risicogestuurd. Niet absoluut sluitend.
In dit dossier kwam de melding via RASFF nadat een deel van het vlees al in distributie was gegaan. Formeel werkte het systeem. Operationeel was het vlees al onderweg.
In retail- en foodserviceketens waar doorloopsnelheid hoog is, betekent elke vertraging in waarschuwing een reëel commercieel en reputatierisico.
EU-audits in exporterende landen vinden periodiek plaats. Er zit tijd tussen inspecties, bevinding en implementatie van verbetermaatregelen. Dat laat ruimte.
Dat hangt af van de definitie. Het controlesysteem detecteerde het probleem. Dat pleit vóór de werking ervan. Maar het voorkwam het niet volledig. Dat wijst op structurele kwetsbaarheid.
Voor de vleessector en retail is vooral dat tweede element relevant. Preventie is immers economisch waardevoller dan correctie.
Het incident speelt zich bovendien af tegen de achtergrond van discussies rond handelsakkoorden met Zuid-Amerikaanse landen. Critici stellen dat de EU hoge eisen stelt aan eigen producenten — op gebied van dierenwelzijn, residuen, duurzaamheid — terwijl bij import afhankelijkheid van externe controles blijft bestaan.
Dat voedt het gevoel van een ongelijk speelveld.
Voor inkopers zijn drie lessen relevant:
De keten is zo sterk als de zwakste schakel. En bij import ligt die schakel buiten de EU-jurisdictie.
Dit incident toont aan dat het systeem werkt op basis van vertrouwen, steekproeven en periodieke audits. Voor een sector die opereert met minimale marges en maximale reputatiegevoeligheid is dat blijkbaar niet goed genoeg. Is het huidige importmodel robuust genoeg?
