In aanloop naar het rondetafelgesprek en de Kamerbehandeling over doelsturing op 2 april 2026 presenteerde Caring Farmers een position paper met een duidelijke richting. Op zichzelf is het begrijpelijk dat boeren af willen van een systeem vol regels, controlelast en voorgeschreven middelen. Dat is ook precies de belofte van doelsturing: niet eindeloos voorschrijven hóé een boer iets moet doen, maar meer kijken naar het resultaat op bijvoorbeeld stikstof, water, klimaat, bodem en biodiversiteit.
Die gedachte is logisch. Boeren willen ruimte voor vakmanschap, minder ballast en een systeem dat ook extensieve en afwijkende bedrijfsmodellen eerlijk behandelt. Daar zit een terecht punt.
Maar in het position paper van Caring Farmers wordt die lijn vermengd met iets anders: prijssturing van consumptie. De organisatie pleit namelijk ook voor een heffing op vlees en zuivel en tegelijk voor 0% btw op groente, fruit en biologische producten. Daarmee gaat het debat niet meer alleen over doelsturing in de landbouw, maar ook over de vraag wat de consument aan de kassa meer of minder zou moeten kopen. En dat is opmerkelijk.
Doelsturing gaat in de kern over de vraag hoe je boeren beoordeelt en beloont. Niet over het duurder maken van bepaalde producten om eetgedrag te sturen. Toch schuift dat in deze position paper door elkaar.
Want wie vlees en zuivel duurder maakt en plantaardige producten goedkoper, stuurt in feite ook op de eiwittransitie. Dat is een politieke keuze. Dierlijke producten hebben nog altijd een duidelijke plaats in het voedingspatroon, onder meer als bron van hoogwaardige eiwitten. Juist daarom moet je voorzichtig zijn met een dossier waarin landbouwbeleid ongemerkt overgaat in sturing van het bord van de consument.
Dan raakt de balans zoek.
Dat extensieve landbouw beter beloond moet worden, staat hier niet ter discussie. Boeren die werken aan weidegang, bodem, landschap, biodiversiteit en dierenwelzijn leveren publieke waarde. Ook is het begrijpelijk dat veel boeren niet zitten te wachten op nog meer meetdruk, adviseurs en administratieve lasten onder het etiket doelsturing.
Maar juist daarom is het de vraag of deze position paper de juiste weg wijst.
Als je zegt dat boeren minder ballast moeten krijgen, waarom koppel je daar dan tegelijk een politiek zwaar dossier aan vast over vleesheffingen, btw-sturing en dieetkeuzes? Dan maak je het debat breder, gevoeliger en ideologischer dan nodig is. En daar schiet de boer uiteindelijk weinig mee op.
Pak een logischere route. Niet eerst voedsel duurder maken, maar eerst het bestaande beleid eerlijker inrichten. Gebruik GLB-geld, ANLb-vergoedingen en samenwerkingssubsidies veel gerichter voor extensieve en grondgebonden landbouw. Dáár zit de ruimte om boeren te belonen voor publieke waarden.
En kijk tegelijk naar de markt. Uiteindelijk moet de consument een eerlijke prijs krijgen, maar die eerlijke prijs hoeft niet voort te komen uit een nieuwe heffing op vlees en zuivel. Die kan ook ontstaan door meer samenwerking in de korte keten, minder schakels, meer regionale verwerking en sterkere producentensamenwerking.
Dat is een logische en positieve route.
Caring Farmers raakt een terecht punt: extensieve landbouw wordt nog altijd te mager beloond en boeren willen terecht af van onnodige ballast. Maar met deze position paper lopen doelsturing en consumptiesturing door elkaar. En dat is onhandig.
Beloon extensieve landbouw niet door voedsel eerst duurder te maken, maar door GLB-geld, ANLb-vergoedingen en samenwerkingssubsidies eindelijk zo in te zetten dat boeren voor publieke waarden én voor een sterkere positie in de korte keten eerlijk worden betaald.
Bron: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2026Z05982&did=2026D13625
