“Residuen van bestrijdingsmiddelen in voedsel blijven meestal binnen de norm,” meldde de NVWA begin oktober.
Een geruststellende boodschap — maar wie de cijfers beter bekijkt, ziet dat dit gemiddelde grote verschillen verhult tussen binnenlandse producten en importvoedsel.
Binnen de Europese Unie wordt streng gecontroleerd en is naleving hoog, maar producten van buiten de EU overschrijden de limieten vier keer zo vaak.
Ons eten lijkt dus veilig, maar vooral omdat Europees toezicht het gemiddelde omhoog trekt.
Volgens de NVWA zijn in 2024 ruim 7.000 levensmiddelen onderzocht — van groente en fruit tot granen en bewerkte producten.
Bij 3% van die monsters werd de wettelijke residulimiet overschreden, en in 0,7% van de gevallen ging het om acute overschrijding met onmiddellijke terugroepactie.
Daartegenover stond dat bij ongeveer een derde van de producten helemaal geen residu werd aangetroffen.
De conclusie van de NVWA:
“De kans dat resten van bestrijdingsmiddelen een risico vormen voor de gezondheid is klein.”
Dat klinkt overtuigend. Maar dat cijfer van 3% is een gemiddelde over alle herkomstlanden heen, en daardoor misleidend geruststellend.
De European Food Safety Authority (EFSA) onderzocht in hetzelfde jaar ruim 130.000 monsters uit de hele EU. Daaruit blijkt dat:
Importproducten overschrijden de norm dus vier keer vaker dan Europees geteelde producten. En dat verschil is structureel: jaar na jaar blijkt dat overschrijdingen vooral optreden bij fruit, kruiden en specerijen uit derde landen. Nederland is als handelsland extra kwetsbaar: in de havens van Rotterdam en Schiphol controleert de NVWA jaarlijks duizenden importproducten. In 2024 voldeed 2,7% niet aan de norm, wat betekent dat het product bij de grens werd geweigerd. Een kleine fractie in percentages, maar op de schaal van miljoenen tonnen voedsel is dat een substantiële stroom afgekeurd product.
Het samenvatten van alle herkomstlanden in één nationaal percentage (3%) vlakt de verschillen volledig uit. Een Nederlandse teler die onder streng Europees toelatingsbeleid werkt, wordt in diezelfde statistiek gezet als een buitenlandse exporteur met veel zwakkere regels. Binnenlandse producenten werken binnen geïntegreerde gewasbescherming, met strikte beperkingen op chemisch middelengebruik. Zij dragen het imago van “veilig voedsel”, terwijl overschrijdingen elders in de wereld het vertrouwen in datzelfde systeem kunnen ondermijnen.
Zelfs binnen de EU bestaat nog een andere onzekerheid: de cocktaileffecten van verschillende bestrijdingsmiddelen. De NVWA noemt het kort, maar het onderwerp is fundamenteel. In steeds meer monsters worden sporen van meerdere stoffen tegelijk gevonden. Elk afzonderlijk middel blijft onder de norm, maar er is nog geen harde wetenschappelijke ondergrens voor de som van alle residuen. EFSA en RIVM werken aan nieuwe modellen voor cumulatieve blootstelling, maar concrete beleidsmaatregelen blijven uit. Tot die tijd is “binnen de norm” niet meer dan een juridische geruststelling, geen toxicologisch bewijs van veiligheid.
Voor bedrijven is de conclusie helder:
Voor mkb en ambachtelijke producenten is dit ook een kans: wie regionaal produceert en traceerbaar werkt, kan zich duidelijk onderscheiden in kwaliteit, betrouwbaarheid en herkomstgarantie. Voor de industrie is het een waarschuwing: internationaal inkopen betekent ook internationale verantwoordelijkheid.
De jaarlijkse rapportages van de NVWA bewijzen dat toezicht in Nederland effectief is, maar de geruststellende boodschap “meestal binnen de norm” maskeert een structurele ongelijkheid in risico. Binnen de EU is voedsel grotendeels veilig, maar buiten de EU zijn overschrijdingen nog altijd vier keer zo frequent.
Ons voedsel is dus niet overal even veilig, en zolang dat verschil in één cijfer wordt samengevoegd, blijft het een comfortabele halve waarheid.
