PFAS: Het begon met verontreiniging in en rond de fabrieksterreinen van 3M in Zwijndrecht enkele jaren geleden. Eind 2023 doken er ook gevallen op rond Stabroek waardoor melkveehouders beperkingen opgelegd kregen. In oktober 2024 was het de beurt aan Het Verdronken Land van Saeftinghe, het zoveelste gebied in Vlaanderen waar PFAS opduikt. Daarom heeft het FAVV een nieuw advies uitgewerkt waarbij veehouders en controle-instanties nauw moeten gaan samenwerken door  grenswaarden in runderbloed vast te stellen. Hiermee wil men PFAS-verontreiniging minimaliseren en de volksgezondheid beschermen. 

Wat is PFAS?

Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) zijn een groep chemische stoffen die veel worden gebruikt in industriële en consumentenproducten vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen zoals voedselverpakkingen en kookgerei. Bijvoorbeeld:

• Vetbestendige verpakkingen zoals pizzadozen, hamburgerverpakkingen en popcornzakjes.
• Coatings van bakpapier en wegwerpservies.
• Anti-aanbaklagen van pannen (zoals Teflon).

PFAS omvat onder andere PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS, die allemaal persistent (niet of nauwelijks afbreekbaar) zijn in het milieu, dier en de mens.

PFAS in het milieu

PFAS komen voor in water, bodem en lucht als gevolg van industriële emissies, het gebruik van PFAS-houdende producten en het lozen van afvalwater. Dieren kunnen PFAS binnenkrijgen via hun voeding, water en omgevingsfactoren, wat kan leiden tot accumulatie in hun weefsels.

Waarom is PFAS een probleem?

PFAS zijn persistent en bioaccumulatief, wat betekent dat ze zich ophopen in het milieu en in organismen, inclusief de mens. Persistent betekent dat PFAS niet of nauwelijks afbreekbaar zijn in het milieu en in levende organismen. Dit komt doordat de chemische bindingen tussen koolstof en fluor (C-F-bindingen) extreem sterk zijn, waardoor natuurlijke afbraakprocessen zoals zonlicht, bacteriën en chemische reacties ze niet of zeer langzaam kunnen afbreken. Dit maakt PFAS zogenaamde “forever chemicals”: ze blijven jarenlang in de natuur en het lichaam aanwezig.

Blootstelling aan PFAS wordt in verband gebracht met verschillende gezondheidsproblemen, zoals verstoringen van het immuunsysteem, hormoonbalans en mogelijk een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker.

Onderzoek PFAS in rundvlees

Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Comité van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) blijkt dat er een duidelijke correlatie is tussen PFAS-gehalten in het bloed van runderen en de concentraties in hun vlees en slachtafval.

In 2023 werden bij Belgische runderen overschrijdingen van de Europese maximumwaarden voor PFOS vastgesteld, wat leidde tot een blokkade van de betrokken bedrijven.

Het FAVV wil veehouders helpen PFAS-verontreiniging te beheersen door een richtwaarde vast te stellen voor PFAS-concentraties in runderbloed, zodat vooraf ingeschat kan worden of het vlees en de organen voldoen aan de EU-normen.

Onderzoek en richtwaarden

Het onderzoek van het Wetenschappelijk Comité richtte zich op:

1. Het vaststellen van drempelwaarden voor PFAS in runderbloed om non-conformiteit in vlees en slachtafval te voorspellen.
2. De correlatie tussen PFAS-gehalten in spierweefsel, lever en nieren van runderen.
3. De snelheid waarmee PFAS uit het bloed van runderen verdwijnt na het verwijderen van de besmettingsbron.

Uit de analyse bleek dat een PFOS-gehalte in het bloedplasma van 2,5 µg/L een indicatieve richtwaarde zou kunnen zijn om de conformiteit van vlees en organen te voorspellen. Deze waarde is gebaseerd op internationale studies en nationale controlegegevens.

Verder is gebleken dat de concentratie van PFOS in de lever gemiddeld 21 keer zo hoog is als in het spierweefsel, en in de nieren gemiddeld 8 keer zo hoog. Dit suggereert dat als het vlees non-conform is, ook de lever en nieren waarschijnlijk niet aan de normen voldoen.

Aanbevelingen

Het Wetenschappelijk Comité adviseert:

• Het identificeren en elimineren van PFAS-besmettingsbronnen op boerderijen.
• Het gebruik van de richtwaarde van 2,5 µg/L in bloedplasma als leidraad voor de inschatting van conformiteit met de Europese normen.
• Het uitvoeren van vervolgmetingen bij runderen met verhoogde PFAS-gehalten voordat ze worden geslacht.
• Het verzamelen van meer data over de correlatie tussen bloed- en weefselgehalten om de richtwaarden verder te verfijnen.

Bron: Advies01-2025_SciCom2024-10_PFASinbloed_vlees_enslachtafvalvanrunderen.pdf  en Strenge controles op vlees van dieren uit het Verdronken Land van Saeftinghe na vondst hoge PFAS-waarden | VILT vzw