De discussie over een vleestaks duikt steeds opnieuw op in Den Haag. De overheid denkt na over een heffing op vlees, bedoeld om de kosten van milieu en dierenwelzijn beter in de prijs te verwerken. Onlangs zijn via een Woo-verzoek (voorheen Wob) documenten openbaar geworden waarin we kunnen lezen hoe ver die plannen al zijn uitgewerkt. De ambities zijn groot, maar de praktijk vraagt om meer realiteitszin.
Het ministerie van Landbouw spreekt over een “duurzaamheidsheffing” op vlees. Dat klinkt nobel: de vervuiler betaalt, en de opbrengst zou terugvloeien naar boeren die willen verduurzamen. Maar uit de stukken blijkt dat het beleid nog vol losse eindjes zit. Wie moet die heffing precies betalen? Wat gebeurt er met vlees uit het buitenland? En hoe zorgen we dat het geld ook echt terechtkomt bij de boeren en niet verdwijnt in een anonieme pot?
De overheid lijkt de belasting aan de kant van de consument te willen heffen – dus bij de kassa – terwijl de terugsluis bedoeld is voor de producent. Maar wat als de boer produceert voor export, en de consument vlees eet dat uit Duitsland of Brazilië komt? Dan valt de logica al snel uit elkaar.
Een ander probleem is de betaalbaarheid. Mensen met een kleinere portemonnee besteden een groter deel van hun inkomen aan eten. Zij worden dus relatief zwaarder geraakt. De overheid denkt na over compensatie, maar ervaring leert dat zulke regelingen zelden simpel zijn en vaak niet iedereen bereiken.
Juist de kleine en middelgrote bedrijven in de vleessector – regionale slachthuizen, verwerkers, ambachtelijke slagers – voelen het snelst de gevolgen van zo’n maatregel. Grotere spelers kunnen uitwijken naar buitenlandse leveranciers, producten bundelen of spelen met marges. Het MKB mist die ruimte. En erger nog: het is nog maar de vraag of ze wel meeprofiteren van de zogenaamde terugsluis van de heffing.
In de Woo-documenten komt het MKB amper voor. Terwijl juist deze bedrijven belangrijk zijn voor lokale voedselzekerheid, vakmanschap en duurzame productie in de regio. De concurrentiepositie komt extra onder druk te staan in grensregio’s. Wat doe je als je klant zijn vlees gewoon over de grens gaat halen?
Als een vleestaks er toch komt, moet er ook iets tegenover staan. Eerlijke toegang tot investeringsfondsen. Ondersteuning bij verduurzaming. En heldere afspraken over mededinging en ketensamenwerking, zodat kleine bedrijven niet omver worden gelopen.
De Nederlandse vleessector staat niet stil. Boeren, slachters en verwerkers werken al jaren aan betere dierenwelzijnsnormen, schonere stallen en kortere ketens. Maar dat lukt alleen als de overheid samenwerkt, en niet vanuit de tekentafel beleid over de keten uitstrooit.
De vleestaks is niet afgestemd op de realiteit in de sector. Het is niet eerlijk en onwerkbaar. Het is alleen voor de Belastingdienst een leuk speelveld.
